Rinus Michels'in Barcelona yılları: 1971-1975 ve 1976-1978

13 Temmuz 1971'de Rinus Michels Barcelona ile sözleşme imzaladığında El Mundo Deportivo ertesi günkü kapağını “Michels estampó la firma” (Michels imzayı attı) başlığıyla açtı. Tanıtımda kendisine işe salıya denk gelen bir 13'ünde başlamanın onu rahatsız edip etmediği soruldu; yanıtı kısaydı: “Batıl inançlı değilim.” Ajax'la Avrupa şampiyonu olmuş bir teknik adam olmasına rağmen yalnızca bir yıllık sözleşme imzaladı ve Barça'yı “İspanya'nın en iyi takımı” yapma sözü verdi. Bugünden bakınca mütevazı görünen bu hedefin bağlamı netti: kulüp o yaz 11 sezondur lig şampiyonluğu görmüyordu.

Michels Barcelona'ya boş elle gelmemişti. UEFA'nın 2005'te yayımladığı biyografiye göre Ocak 1965'te Ajax'ın başına geçmiş, kulübe 1966, 1967, 1968 ve 1970'te Hollanda şampiyonluğu, 1967, 1970 ve 1971'de Hollanda Kupası, 1971'de de Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası kazandırmıştı. Barcelona'daki selefi, Mundo Deportivo'nun hatırlattığı gibi, 1964'te 17 yaşındaki Johan Cruyff'u Ajax'ta ilk kez oynatan İngiliz Vic Buckingham'dı; Buckingham Barça'yı 1969-1971 arasında çalıştırmıştı. Amsterdam ile Barcelona arasındaki teknik köprü böylece Michels'ten önce kurulmuştu, ama aynı gazete “futbol total”ı ve 4-3-3'ü Camp Nou'ya taşıyan isim olarak Michels'i anıyor.

Birinci dönem (1971-1975)

Kalıcı kupa, kaçan lig

Michels'in ilk sezonundaki tek kupa sıradan bir final değildi. Fuar Kupası kaldırılıp yerini UEFA Kupası'na bırakınca, orijinal kupanın kimde kalacağına tek maçla karar verildi: kulübün anlatımıyla turnuvayı en çok kazanan Barcelona ile son şampiyon Leeds United, 22 Eylül 1971'de Camp Nou'da karşılaştı. 45 bin seyircinin önünde Teófilo Dueñas ikinci yarının başında ve 83. dakikada iki gol attı; Leeds'in golünü, kulübünde ilk kez ilk 11'de başlayan 19 yaşındaki Joe Jordan kaydetti. Kupa 2-1'lik sonuçla kalıcı olarak Barcelona'da kaldı. Ligde ise kulübün resmî Michels biyografisine göre sondan bir önceki haftada Córdoba'ya karşı alınan beklenmedik yenilgi şampiyonluğu götürdü. 1972-73 de kupasız geçti; takım UEFA Kupası'na Porto karşısında 64'lü turda veda etti.

Cruyff'la gelen şampiyonluk

Dönüm noktası 1973 yazıydı. Kulüp Cruyff transferini 13 Ağustos 1973'te bağladı; ancak Hollanda federasyonu transferin 1-31 Temmuz arasında yapılması gerektiğini öne sürerek izni geciktirdi ve Cruyff resmî maçlara ancak 28 Ekim 1973'te çıkabildi. O gün Barcelona ligde sondan ikinci sıradaydı ve ilk yedi haftada üç maç kaybetmişti. Cruyff'un iki gol attığı Granada maçı 4-0 bitti ve takım şampiyonluğu ilan edene kadar bir daha kaybetmedi. Şampiyonluk 7 Nisan 1974'te Gijón'daki El Molinón'da, Sporting'i 4-2 yenerek ve lig bitimine beş hafta kala geldi; Marcial o maçta 75. ile 87. dakikalar arasında üç gol attı. Yenilmezlik serisinin uzunluğu kaynağa göre değişiyor: kulübün 2023 tarihli yazısı Granada maçıyla başlayan 26 maçlık seriden, Mundo Deportivo'nun 2014 tarihli yazısı ise 19'u galibiyet olmak üzere 24 maçtan söz ediyor. Serinin en çarpıcı durağı, 17 Şubat 1974'te Bernabéu'da kazanılan 5-0'dı.

Gijón'da kendisine bu Barça'nın büyük Ajax ile kıyaslanıp kıyaslanamayacağı sorulduğunda Michels'in cevabı temkinliydi: “Adil olmaz. Ajax'ın çok sayıda Avrupa Kupası var, Barça ise daha yeni başlıyor.”

Sahadaki fikir ve “Mister Mármol”

O takımın oyuncuları Michels'in sistemini bugün de benzer kelimelerle anlatıyor. Juan Manuel Asensi, 2024'te Mundo Deportivo'ya verdiği söyleşide takımın 4-3-3 oynadığını, sahanın her yerinde baskı yaptığını ve İspanya'da bu kadar sert bir presin ilk kez görüldüğünü söyledi. Carles Rexach aynı söyleşide Cruyff'un orta sahaya inerek “sahte 9” gibi oynadığını, Costas ya da Torres'in savunmadan orta sahaya çıktığını ve böylece orta bölgede beş oyuncuya kadar kalabalık oluştuğunu anlattı. UEFA'nın tarifi de aynı yönde: oyuncuların mevki değiştirdiği, önde baskının esas olduğu ve bütün saha oyuncularının hücuma katıldığı talepkâr bir 4-3-3. Michels'in en çok bilinen sözü “Futbol savaştır” da bu yıllara ait.

Disiplin en az taktik kadar belirleyiciydi. Kulübün biyografisi Michels'in kadroya katı bir disiplin getirdiğini ve “Mister Marble” lakabıyla anıldığını yazıyor. Mundo Deportivo, Barcelona'da “Mister Mármol” diye yayılan bu lakabı, Michels'in antrenmanda topu sık sık kenara bırakıp fiziksel çalışmayı öne çıkarmasına bağlıyor; gazete bu noktada onu, top merkezli çalışan teknik direktör Cruyff'tan ayırıyor. UEFA ise Hollanda'daki lakabını “General” olarak veriyor.

1974-75: Yarı final ve değişen kadro

1974 yazında Michels Hollanda millî takımının başında Dünya Kupası finaline çıktı ve Münih'te Batı Almanya'ya 2-1 yenildi. Barcelona'daki ertesi sezon, kulübün ifadesiyle ligde kötü sonuçlar ve kupasız bir yıl getirdi; Avrupa'da ise takım uzun yol yürüdü. Şampiyon Kulüpler Kupası'nda VOEST Linz toplamda 5-0, Feyenoord 3-0, Åtvidaberg 5-0 elendi; yarı finalde Leeds United, Elland Road'da 2-1 kazandığı ve Camp Nou'da 1-1 biten eşleşmeyi toplamda 3-2 aldı. Asensi aynı söyleşide 1974 şampiyonluğunun ardından savunmanın neredeyse tamamen değiştiğini, Marcial ile Sotil'in gönderildiğini, Neeskens'in geldiğini ve bu kadar kısa sürede yapılan değişikliğin takımı kırdığını savunuyor.

Ayrılık, Weisweiler ve dönüş (1976-1978)

Michels 1975'te ilk dönemini kapattı. Mundo Deportivo'ya göre yerine gelen Alman Hennes Weisweiler'in Cruyff ile yaşadığı çatışma, Laureano Ruiz'in geçici görevinin ardından Michels'in geri çağrılmasıyla sonuçlandı; arada Michels 1975-76'da kısa bir süre yeniden Ajax'ı çalıştırmıştı. Kulüp kayıtlarına göre 1976-77 sezonunda tekrar Camp Nou kulübesindeydi.

İkinci dönem ligde şampiyonluk getirmedi. Avrupa'da takım 1976-77 UEFA Kupası'nda çeyrek finalde Athletic Club'a, 1977-78'de yarı finalde PSV Eindhoven'a takıldı. Michels'in Barcelona'daki üçüncü ve son kupası 19 Nisan 1978'de geldi: Santiago Bernabéu'da oynanan Kral Kupası finalinde Barça, Miguel Muñoz'un çalıştırdığı Las Palmas'ı 3-1 yendi. Marca'nın maç künyesine göre Rexach 9. dakikada tartışmalı bir penaltıdan ve 28. dakikada serbest vuruştan iki gol attı, Asensi 14. dakikada skoru 2-0 yaptı, Las Palmas'ın golü 21. dakikada Brindisi'den geldi. Marca'nın 2015'teki tespitiyle bu, Las Palmas'ın tarihindeki tek kupa finaliydi.

Barcelona'dan sonra

Mundo Deportivo'nun derlemesine göre Michels Barcelona'dan sonra Los Angeles Aztecs (1979-80), Köln (1980-83) ve Bayer Leverkusen (1988-89) takımlarını çalıştırdı. Hollanda'yı 1988 Avrupa Şampiyonası finalinde Sovyetler Birliği'ni 2-0 yenerek şampiyon yaptı ve 1992 Avrupa Şampiyonası'ndan sonra teknik direktörlüğü bıraktı. FIFA onu 1999'da “Yüzyılın Teknik Direktörü” seçti. 3 Mart 2005'te Belçika'nın Aalst kentinde, kalp ameliyatı sonrası gelişen komplikasyonlar nedeniyle 77 yaşında öldü.

Barcelona açısından bilançosu net: toplam altı sezona yayılan iki dönem, üç kupa ve 14 yıllık lig hasretini bitiren 1973-74 takımı. Mundo Deportivo, Barça'da bugün “kulüp DNA'sı” diye anılan oyun anlayışını genellikle Cruyff'a bağlanan bir miras olarak tarif ediyor, ama köklerini Buckingham'la başlayıp Michels'le güçlenen ve 1970'lerin üç kez Avrupa şampiyonu olan Ajax'ından beslenen Hollanda hattında arıyor. Bu hattın Camp Nou'daki sonraki büyük durağı, Cruyff'un yıllar sonra teknik direktör olarak kurduğu Dream Team oldu.